„Tutaj była moja szkoła średnia, tam w tym budynku przeciwko nas uniwersytet i trochę dalej w lewo moje biuro. Moje całe życie...“ i palcami namalował małe koło.

Franz Kafka



Praga widziana oczami Kafki

Franz Kafka urodził się 3 lipca 1883 roku na Starym Mieście w Pradze w domu „Przy Wieży” (wówczas ul. Jahymowa 4/ 24). Był to narożny budynku w pobliżu kościoła Św. Mikołaja, który spalił się w 1897 roku i następnie w roku 1902  został odbudowany. Po pierwszym domu, sprzed pożaru pozostał tylko portal. Tam właśnie zawisła 3 lipca 1966 roku tablica pamiątkowa, na zbiegu ulic Kaprovej, Maislovej i Uradnice.

Dom „Przy Wieży” – miejsce urodzin Franza Kafki.


Hermann Kafka, ojciec Franza Kafki, pochodził z czeskiej wioski Osek nad Pisek, w której mieszkał aż do momentu przeprowadzenia się do Pragi, do roku 1881.  Został wychowany w czesko- żydowskiej tradycji, dlatego też władał lepiej językiem czeskim niż niemieckim.  W pierwszych latach po przeprowadzce do Pragi czuł się Czechem i tak też się zachowywał. W ówczesnych czasach awans społeczny w Pradze był uwarunkowany ścisłym związkiem z niemieckim życiem kulturalnym i niemieckim społeczeństwem. Tak też Herman Kafka, wcielając te zasady w życie, stopniowo odchodził od języka czeskiego, wstąpił do niemieckiej społeczności, został członkiem synagogi, aż wreszcie posłał swoje dzieci do niemieckiej szkoły.
    W roku 1882 Herman Kafka założył galanterię przy ulicy
Celetná 12.  Obroty szybko rosły, tak też ojciec Franza szybko poszerzył działalność o handel hurtowy. W ten oto sposób zapewnił sobie pozycję bogatego i znanego w kręgach praskich mieszczanina. Później Herman Kafka przeniósł tymczasowo swój sklep na ulicę Celetná 3, aż w końcu znalazł odpowiednią lokalizację w pobliżu pałacu Kinskiego na Rynku Starego Miasta (Staromestske namesti) 12.

    Na pozycję finansową Hermana Kafki, jak również na jego awans społeczny miało bez wątpienia wpływ małżeństwo z Julią Lövy, córką bogatego i bardzo dobrze wykształconego Żyda pochodzenia niemieckiego z rodziny Podebrady.

    W pierwszych latach istnienia interesu rodzina Kafki wielokrotnie się przeprowadzała, mieszkając na ogół w maleńkich praskich kamienicach. W 1885 roku rodzina Kafki wyprowadziła się z domu, w którym urodził się Franz, do mieszkania na rogu Placu Wacława (Vaclavskeho namesti) 56 i ulicy Ve Smeckach. Pozostali oni jednak tam jedynie kilka miesięcy.

    W latach 1885-1887 rodzina Kafki mieszkała w pobliżu Rynku Starego Miasta, początkowo na ulicy Dusni 187, w latach 1887-1888 przy ulicy Mikulasskej (obecnie Parizska) 6, w latach 1888-1889 przy ulicy Celetnej 2.

    W czerwcu 1889 roku przeprowadzili się do większego mieszkania, usytuowanego w średniowiecznej kamienicy „U Minuty”, przy Rynku Staromiejskim 2, która rozdzielała Mały Rynek  (Male namesti) od Rynku Staromiejskiego (Staromestske namesti) i której tylnia część graniczyła z Ratuszem. W tej kamienicy mieszkała rodzina Kafki  siedem lat - do roku 1896. W tym domu urodziły się trzy siostry Franza Kafki, Elli (1889), Valli (1890) i Ottla (1892).

    16 września 1889 roku z tej właśnie kamienicy wyszedł mały Franz po raz pierwszy do niemieckiej, męskiej szkoły podstawowej przy ulicy Masna 16-18.

Niemiecka szkoła podstawowa przy ulicy Masna 16-18.


Przez następne jedenaście lat, od 1896 do 1907 roku, rodzina Kafki mieszkała przy ulicy Celetnej 3, w kamienicy graniczącej z kościołem Tynskim, gdzie na parterze znajdował się sklep Hermana Kafki.

Dom przy ulicy Celetná 3, w ktorym Kafka mieszkal w latach 1896-1907

 

W roku 1907 rodzina Kafki podjęła decyzję o kolejnej przeprowadzce. Tym razem przenieśli się na ulicę Mikulasską 36, do kamienicy, która dzisiaj już nie istnieje i z której okien rozciągał się widok na będący w budowie Czeski Most. Kamienica ta usytuowana była na zielonym wzgórzu u podnóża  Pałacu Letniego, zwanego Belwederem. Ta malownicza sceneria została później wykorzystana przez Kafkę w opowiadaniu „Das Urteil” – „Wyrok”.

    20 września 1893 roku Franz Kafka zaczął uczęszczać do państwowego, ośmioletniego,  niemieckiego gimnazjum, które usytuowane było w barokowym Pałacu Kinsky’im na Rynku Starego Miasta. W tym samym budynku znajdował się wspomniany sklep ojca Franza. Tutaj też Franz Kafka zdał maturę, w lipcu 1901 roku.

Staromiejskie Niemieckie Gimnazjum



Jesienią 1901 roku rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie praskim (Karolinum, Zelezna ulica 9) . Uczęszczał dodatkowo na wykłady z germanistyki i historii sztuki. W roku 1902 Franz zastanawiał się nad przeniesieniem na uniwersytet w Monachium, gdzie zatrzymał się na kilka dni , szybko jednak wrócił do Pragi i definitywnie poświęcił się studiom prawniczym. Pisał wówczas w liście do swojego przyjaciela Oskara Pollaka: „Praga nie daje mi spokoju.... Ta mateczka ma szpony.... Musielibyśmy podpalić ją z dwóch stron, od strony Vysehrad’skiej i Hradschin, tylko wtedy moglibyśmy się od niej uwolnić.”

    Studia prawnicze nie podobały się Kafce.  Interesował się sztuką i literaturą. W trakcie studiów podjął pierwsze próby pisania. Niestety, żadne dzieło z tego okresu się nie zachowało.  Franz często chodził do niemieckiego i czeskiego teatru, uczestniczył w wieczorkach literackich i dyskusyjnych organizowanych regularnie przez niemieckich studentów. W trakcie jednego z takich spotkań, zimą 1901-1902 roku poznał pisarza Maxa Broda, który stał się jego najbliższym przyjacielem.

    18 czerwca 1906 roku Franz Kafka ukończył studia i zdobył tytuł magistra – doktora praw. Odbył obowiązkową, roczną praktykę w Sądzie Cywilno- Karnym na Placu Owocowym 587, w pobliżu niemieckiego teatru publicznego.

    W październiku 1907 roku Kafka podjął pierwszą pracę w praskiej filii włoskiego towarzystwa ubezpieczeniowego "Assicurazioni Generalli". Z okien biurowca, w którym pracował Kafka,  rozciągał się widok na skrzyżowanie ulicy Jindrisskiej (Heinrichgasse) z Placem Wacława.

    Po niespełna roku Franz porzucił  posadę urzędnika w  "Assicurazioni Generalli" i zatrudnił się w zakładzie ubezpieczeń "Arbeiter - Unfallversicherrungsanstalt" przy ulicy Na porici 7. Miał wówczas więcej czasu na rozwój swojej twórczości literackiej. Pracował tam aż do roku 1922. Ze względów zdrowotnych musiał przejść na przedwczesną rentę.

Zaklad Uezpieczen "Arbeiter - Unfallversicherrungsanstalt" przy ulicy Na porici 7

 


Wnetrze kamienicy Na porǐcǐ 7

    Po pracy Kafka często spacerował ulicami Pragi. Dopiero późnym wieczorem zasiadał za biurkiem i oddawał się pisaniu.

    Max Brod, z którym łączyła Kafke zażyła przyjaźń od roku 1909, wprowadził Kafke w nocne życie stolicy. Dzięki niemu Franz poznał Felixa Weltscha i Oskara Bauma, bliskich przyjaciół Maxa Broda. Cała czwórka trzymała się razem. Często organizowali krótkie wypady za miasto do okolicznych miejscowości oraz wspólne urlopy zagraniczne. 

 W latach 1908-1909 ukazał się w piśmie monachijskim fragment prozy “Beschreibung eines Kampfes” (“Opis walki”). W tym samym okresie Kafka opublikował kilka szkiców w praskiej „Bohemii“. Wtedy tez, Franz rozpoczął regularne prowadzenie dzienników.
    W roku 1910 powstał w Pradze związek młodzieży żydowskiej „Johann Gottfried Herder Vereinigung“. Od 1911 roku młodzi pisarze zrzeszeni w związku poświęcili się wydawaniem czasopisma „Herder-Blätter“. 4 grudnia 1912 roku Kafka otrzymał zaproszenie od związku „Johanna Gottfrieda Herdera“ do hotelu Palac na jeden z pierwszych wieczorków literackich. Odczytał wówczas po raz pierwszy  fragment „Das Urteil“ („Wyroku“).

    Rok 1912 był to rok dość intensywnej pracy literackiej. Powstały wtedy pierwsze szkice słynnej powieści “Der Verschollene” ("Zaginiony"), znaną później jako "Ameryka". Franz Kafka rozpoczął także w tamtym roku  studia judaistyczne. W lipcu 1912 roku odbył podróż od Weimaru i w góry Harzu. Znajomość i korespondencja z  Felicja Bauer z Berlina  zaowocowały "Listami do Felicji". Pod koniec 1912 roku Franz napisał opowiadanie  “Die Verwandlung” („Przemiana").

        Po wybuchu I wojny światowej Kafka musiał opuścić mieszkanie rodziców przy ulicy Mikulasskiej 36, ponieważ wprowadziła się tam jego siostra Elli z dwójką dzieci.

    Początkowo Kafka wynajął pokój przy ulicy Bílkovej 10, następnie przeniósł się w marcu 1915 roku do kamienicy „Pod złotym szczupakiem“ przy ulicy Dlouhá třída 18 (dzisiaj 16).

Kamienica przy ulicy Dlouhá třída 18

    W sierpniu 1914 roku Kafka rozpoczął prace nad swoim najpopularniejszym dziełem „Der Prozeß“ („Procesem“). Był on jednak bardzo niezadowolony z warunków mieszkaniowych. Podczas pracy przeszkadzał mu hałas dochodzący z ulicy oraz głośne rozmowy sąsiadów. W listopadzie 1916 roku Kafka zamieszkał przejściowo w kamienicy przy ulicy Zlotej 22 (Zlatá ulička 22) w mieszkaniu wynajętym przez jego najmłodszą siostrę Ottle. Kafka napisał tam szereg krótkich opowiadań, które opublikował zimą 1916-1917 roku w zbiorze „Ein Landarzt“ („Lekarz wiejski“).
Kamienica Zlatá ulička 22

    W marcu 1917 roku Kafce udało się wynająć dwupokojowe mieszkanie w Palacu Schönborn u podnóża wzgórza Petrin przy ulicy Tržiště 15 (obecnie jest to budynek ambasady amerykańskiej).

Palac Schönborn

    Kafka kontynuował tutaj prace nad kolejnymi opowiadaniami. W opowiadaniu „Beim Bau der chinesischen Mauer“ („Przy budowie muru chińskiego“) wyraźnie można dostrzec inspiracje Murem Glodowym, znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu Kafki. W tym tez mieszkaniu, z nocy z 9 na 10 sierpnia Franz miał pierwszy gwałtowny krwotok płucny.

            Dotychczas Kafka opuszczał Prage sporadycznie i na krótkie okresy czasu. Ten stan rzeczy uległ zmianie. Lata jego choroby charakteryzowały się nieustannymi wyjazdami na wieś i do sanatoriów – do Sirem (Zürau), do siostry Otelli do Zeleziny nad Melnik’em, do włoskiego kurortu Merano, skąd pisał listy do Mileny Jesenkiej.

    Jesienią 1920 roku, po długiej przerwie, Kafka powrócił do pisania swojej powieści „Das Schloß“ („Zamek“).  Wprowadził się ponownie do rodziców, do mieszkania przy ulicy Mikulášskiej.

    Podczas pobytu w Müritz nad Morzem Bałtyckim, Franz poznał dwudziestoletnia Dore Dymant, pochodząca z żydowskiej rodziny z Galicji Wschodniej. Wspólnie z nią wynajął mieszkanie w Berlinie pod koniec wrzesnia 1923 roku. Niestety na początku marca 1924 roku stan zdrowia Kafki  pogorszył się na tyle, że trzeba było przywieść go do Pragi. Był to ostatni jego pobyt w Pradze. 10 kwietnia Franz wyjechał do sanatorium w Winer Wald, skąd przeniesiony został do kliniki prof. Hajka w Wiedniu, a ostatecznie do sanatorium Kierling pod Wiedniem. Do ostatnich chwil towarzyszyła mu Dora Dymant i jego wielbiciel Robert Klopstock.  3 czerwca Franz Kafka  zmarł w sanatorium Kierling. 11 czerwca został pochowany na Cmentarzu Strasznickim w Pradze.

    19 czerwca 1924  odbyła się w praskim teatrze "Kleine Bühne" („Mala Scena“) akademia żałobna, zorganizowana przez dramaturga prasko- niemieckiego teatru Hansa Demetz’a, podczas której wystąpili Max Brod i Johannes Urzidil.

    Wiele z dzieł Kafki nie przetrwało. Część z nich została spalona na wyraźnie życzenie pisarza, zaś pozostała część została skonfiskowana przez gestapo w trakcie przeszukiwania mieszkania Dory Dymant w Berlinie.

Powrót do strony głównej